صبغهء اسلامى آن را روشن ساختند . ترجمهء آثار علمى ديگران از اواخر زمان امويان - كه خود از علم و اسلام بيگانه بودند - شروع شد و در عصر عباسيان ، مخصوصاً زمان هارون و مأمون ، شدت يافت ، همان گونه كه در اين زمان وسعت كشورهاى اسلامى به بالاترين حد خود در طول تاريخ رسيد . « 1 » البته اين حركت علمى چيزى نبود كه به وسيلهء عباسيان يا امويان پايه گذارى شده باشد ، بلكه نتيجهء مستقيم تعليمات اسلام در زمينهء علم بود كه براى آن ، وطنى قائل نبود و به حكم « اطلبوا العلم و لو بالصين » و « اطلبوا العلم و لو بسفك المهج و خوض اللجج » ، مسلمانان را به دنبال آن مى فرستاد ، هر چند در دور افتاده ترين نقاط جهان ، يعنى چين ، و با پرداختن هر گونه بها در اين

--> ( 1 ) . عصر هارون الرشيد كه كتاب الف ليله و ليله تصوير آن را به خاطر مى آورد و نيز عصر پسرش مأمون عصرى بود كه بغداد آخرين درج ترقى را در آن عصر پيمود ، و بر تمام بلاد مشرق زمين تفوق داشت . هارون نامش در تمام روى زمين منتشر شده بود و از چين و تاتار و . . . سفير به دربار وى مى فرستادند حتى شارلانى امپراتور فرانسه كه در حقيقت ، مالك تمام فرنگستان بود و از درياى آتلانتيك تا آلپ وسعت كشور او مى شد - ولى حكومتش در واقع مثل حكومت وحشى ها بود - سفراى خود را به دربار خلافت فرستاد و با كمال ادب تقاضا نمود كه وسايل آسايش زائران بيت المقدس را فراهم سازد ( تمدن اسلام و عرب ، ص 209 ) . .